2025-ci ildə bərpa olunan enerji mənbələri ilk dəfə olaraq kömürü geridə qoyaraq qlobal miqyasda ən böyük elektrik enerjisi mənbəyinə çevrilib. Bu barədə enerji üzrə analitik mərkəz Ember-in illik hesabatında bildirilir.
Renewables.az hesabata istinadən xəbər verir ki, günəş və külək enerjisinin sürətli artımı nəticəsində 1919-cu ildən bəri ilk dəfə kömür enerjisinin elektrik istehsalındakı payı bərpa olunan enerjidən aşağı olub.
2025-ci ildə qalıq yanacaqlardan elektrik istehsalı 0,2 % azalıb. Elektrik enerjisinə tələbatın artımının isə 99 %-i yalnız günəş və külək enerjisi hesabına qarşılanıb. Analitiklər qeyd edir ki, bu azalma iqtisadi böhran və ya müvəqqəti faktorlarla deyil, enerji sistemində baş verən struktur dəyişikliklə — təmiz enerjiyə keçidlə bağlıdır.
Bərpa olunan enerji mənbələri qlobal elektrik istehsalının 33,8%-ni təşkil edib, kömürün payı isə 33%-ə düşüb. Bu, müasir enerji sisteminin 100 ildən artıq tarixində ilk belə dəyişiklik hesab olunur.
Günəş enerjisi rekord artım nümayiş etdirib
2025-ci ildə günəş enerjisi istehsalı illik müqayisədə 30 % artaraq qalıq yanacaqların geriləməsində əsas rol oynayıb və təkcə özü qlobal elektrik tələbatı artımının 75 %-ni təmin edib.
Əsas göstəricilər:
- Günəş enerjisi istehsalı rekord 636 teravat-saat (TVt-saat) artıb;
- Bu göstərici Hörmüz boğazından ixrac edilən bütün mayeləşdirilmiş təbii qazın istehsal edə biləcəyi elektrik həcmindən artıq olub;
- Külək enerjisi istehsalı 205 TVt-saat artımla ikinci yeri tutub;
- Kömür enerjisinin payı tarixdə ilk dəfə qlobal elektrik istehsalının üçdə birindən aşağı düşüb.
2025-ci ildə günəş enerjisində quraşdırılmış güc rekord səviyyəyə — 647 giqavat (GVt) çatıb. Son dörd ildə günəş enerjisi bütün enerji mənbələri arasında ən böyük illik artımı göstərən texnologiya olub.
Nüvə və digər enerji mənbələri
Nüvə enerjisi istehsalı 35 TVt-saat artaraq tarixi maksimum — 2 812 TVt-saat səviyyəsinə yüksəlib. Artım əsasən Çində yeni reaktorların işə düşməsi, həmçinin Fransa və Yaponiyada istehsalın bərpası ilə bağlı olub. Bununla belə, analitiklər 2026-cı ildə günəş və külək enerjisinin nüvə enerjisini də geridə qoyacağını proqnozlaşdırır.
Enerji balansında dönüş nöqtəsi
Son on ildə qlobal elektrik balansında günəş və küləyin payı 23 %-dən 33,8 %-ə yüksəlib. Eyni dövrdə kömürün payı 38,7 %-dən 33 %-ə qədər azalıb.
Araşdırmaya görə, əgər 2000-ci ildən sonra günəş və külək enerjisi inkişaf etməsəydi:
- qalıq yanacaq əsaslı elektrik istehsalı 2025-ci ildə 30 % daha yüksək olardı;
- illik emissiyalar əlavə 4 065 milyon ton CO₂ ekvivalenti artardı.
Bərpa olunan enerji artıq Asiya istisna olmaqla bütün regionlarda kömürü qabaqlayıb. Buna baxmayaraq, kömür 10 476 teravat-saat istehsal ilə hələ də dünyada ən böyük ayrı-ayrı elektrik mənbəyi olaraq qalır.
Çin və Hindistanda isə sürətli təmiz enerji quruculuğu nəticəsində fosil yanacaq istehsalı müvafiq olaraq 56 teravat-saat və 52 teravat-saat azalıb.
Elektrik tələbatı və emissiyalar
2025-ci ildə qlobal elektrik enerjisinə tələbat 2,8 % və ya 849 teravat-saat artıb. Buna baxmayaraq, təmiz enerjinin genişlənməsi nəticəsində energetika sektorunun emissiyaları bir qədər azalıb.
Qlobal orta elektrik istehsalının emissiya intensivliyi:
- 2024-cü ildə 471 gCO₂e/kVt-saat,
- 2025-ci ildə isə 458 gCO₂e/kVt-saat təşkil edib.
Elektrikli nəqliyyatın təsiri
Elektrikli avtomobillərin satışları 2025-ci ildə dünya avtomobil bazarının 25 %-dən çoxunu təşkil edib. Nəticədə:
- elektrikli nəqliyyat elektrik tələbatı artımının 8 %-ni formalaşdırıb;
- qlobal elektrikli nəqliyyat parkı gündəlik 1,8 milyon barel neft tələbatını əvəz edib;
- yalnız 2025-ci ildə satılan yeni elektromobillər gündəlik 0,5 milyon barel neft istifadəsini aradan qaldırıb.
Bu dəyişikliklər hər il təxminən 80 milyon ton CO₂ emissiyasının qarşısını alır.
Batareya texnologiyalarında sürətli inkişaf
Enerji saxlama texnologiyalarının ucuzlaşması bərpa olunan enerjinin genişlənməsini sürətləndirir. 2025-ci ildə stasionar batareyaların qiyməti rekord səviyyəyə — 70 dollar/kVt-saat səviyyəsinə enib (illik 45% azalma).
Qlobal batareya saxlama gücü əlavələri 247 giqavat-saat təşkil edib ki, bu da günəş enerjisi istehsalının daha effektiv idarə edilməsinə imkan yaradır.
Analitiklər hesab edir ki, mövcud artım templəri davam edərsə, 2030-cu illərin əvvəlindən etibarən elektrik sektorunda fosil yanacaq istifadəsi davamlı azalma mərhələsinə keçəcək.
